تصور کنید تمام مراحل اولیه برای نصب یک ویندوز جدید را انجام داده‌اید، سیستم را بوت کرده‌اید و درست در لحظه‌ای که باید دکمه‌ی "Next" را بزنید، متوجه می‌شوید که نه نشانگر موس حرکت می‌کند و نه کیبورد واکنشی نشان می‌دهد! این اتفاق یکی از کلافه‌کننده‌ترین چالش‌هایی است که کاربران در هنگام ارتقا یا نصب مجدد سیستم‌عامل با آن مواجه می‌شوند. اما نگران نباشید؛ این مشکل معمولاً سخت‌افزاری نیست و ریشه در ارتباطات نرم‌افزاری پایه‌ای سیستم دارد. در این مقاله قرار است قدم به قدم دلیل این اتفاق را بررسی کنیم و با روش‌های کاربردی آن را برطرف کنیم.

ریشه فنی مشکل: چرا ارتباط قطع می‌شود؟

در بیشتر مواقع، دلیل اصلی کار نکردن موس و کیبورد در محیط نصب ویندوز (به خصوص ویندوز 7 یا نسخه‌های قدیمی‌تر ویندوز 10 روی سخت‌افزارهای جدید)، عدم شناسایی درایورهای USB 3.0 توسط فایل نصب ویندوز است.

به گفته کارشناسان مایکروسافت در فروم‌های پشتیبانی فنی: «محیط پیش از نصب ویندوز (Windows PE) در نسخه‌های قدیمی، به صورت پیش‌فرض فاقد درایورهای لازم برای کنترلرهای جدید USB 3.0 یا درگاه‌های نسل جدید است؛ بنابراین تا زمانی که درایور اصلی بارگذاری نشود، سیستم توانایی شناسایی سیگنال‌های موس و کیبورد متصل به این پورت‌ها را ندارد.»

تعریف مدیریت پورت‌ها در لایه سخت‌افزار

مطابق با مستندات فنی معماری کامپیوتر در ویکی‌پدیا:

کنترل‌کننده میزبان گزینش‌پذیر (xHCI) یا همان Extensible Host Controller Interface، یک فرمت برنامه‌نویسی کامپیوتری است که به سیستم‌عامل اجازه می‌دهد با دستگاه‌های USB 1.x، 2.0 و 3.0 ارتباط برقرار کند. اگر این لایه در زمان بوت توسط سیستم‌عامل شناسایی نشود، تمام دستگاه‌های متصل به پورت‌های مدیریت‌شده توسط آن غیرفعال می‌گردند.

قدم به قدم برای حل مشکل موس و کیبورد در نصب ویندوز

برای حل این چالش، چند راهکار ساده تا پیشرفته وجود دارد که به ترتیب اولویت آن‌ها را بررسی می‌کنیم:

۱. تغییر پورت USB از 3.0 به 2.0 (ساده‌ترین راه)

پورت‌های USB 3.0 معمولاً به رنگ آبی هستند و برای کارکرد نیاز به درایور دارند. در مقابل، پورت‌های USB 2.0 (معمولاً به رنگ مشکی یا خاکستری) بدون نیاز به درایور خاصی در محیط بوت کار می‌کنند.

  • موس و کیبورد خود را از پورت‌های آبی رنگ جدا کنید.
  • آن‌ها را به پورت‌های مشکی رنگ (ترجیحاً پورت‌های پشت کیس که مستقیم به مادربورد وصل هستند) متصل کنید.
  • سیستم را مجدداً راه‌اندازی کنید و وضعیت را بررسی کنید.

آموزش ویندوز

۲. فعال‌سازی گزینه‌های مربوط به USB در تنظیمات BIOS/UEFI

گاهی اوقات مادربورد به صورت خودکار پشتیبانی از پورت‌های قدیمی را در حالت بوت فعال نمی‌کند.

  1. سیستم را ریستارت کنید و با فشردن مداوم کلید Del یا F2 وارد تنظیمات BIOS شوید.
  2. به بخش Advanced یا Peripherals بروید.
  3. گزینه‌های زیر را پیدا کرده و حالت آن‌ها را به Enabled تغییر دهید:
  4. Legacy USB Support (پشتیبانی از دستگاه‌های قدیمی)
  5. USB EHCI Hand-off 4. تغییرات را ذخیره کرده (کلید F10) و خارج شوید.

آموزش ویندوز11

۳. استفاده از تبدیل یا موس و کیبورد قدیمی (PS/2)

اگر مادربورد شما دارای پورت‌های دایره‌ای شکل قدیمی (سبز و بنفش) موسوم به PS/2 است، این یک برگ برنده برای شماست! این پورت‌ها نیازی به هیچ درایور نرم‌افزاری در ویندوز ندارند و مستقیماً توسط مادربورد مدیریت می‌شوند. استفاده از یک موس قدیمی با این پورت یا تبدیل USB به PS/2 مشکل شما را فورا حل می‌کند.

راهکار نهایی برای حرفه‌ای‌ها: تزریق درایور به فایل نصب ویندوز

اگر قصد نصب ویندوز روی سیستم‌های جدید (مانند پردازنده‌های نسل جدید) را دارید و راه‌های بالا جواب نداد، باید درایور USB 3.0 را به داخل فایل ISO ویندوز خود تزریق (Inject) کنید. ابزارهایی مانند Rufus یا نرم‌افزارهای اختصاصی شرکت‌های سازنده مادربورد (مثل ASUS یا MSI) گزینه‌هایی برای اضافه کردن اتوماتیک این درایورها به فلش مموری بوت‌ابل دارند.